Sto złotych wydane w sklepie to zawsze sto złotych. Z punktu widzenia klienta sprawa wydaje się więc prosta: liczy się cena, jakość produktu i wygoda zakupu. Z punktu widzenia lokalnej gospodarki odpowiedź jest jednak bardziej skomplikowana. Znaczenie ma nie tylko to, ile wydajemy, ale również gdzie później trafiają te pieniądze. To właśnie na tym mechanizmie opiera się idea local commerce. Nie chodzi o przekonywanie mieszkańców, że powinni kupować lokalnie z poczucia obowiązku. Chodzi o coś znacznie bardziej pragmatycznego: im więcej pieniędzy pozostaje w lokalnym obiegu gospodarczym, tym więcej kolejnych transakcji może wydarzyć się w tym samym mieście.
Jedna transakcja uruchamia kolejne
Wyobraźmy sobie bydgoską restaurację. Klient zostawia w niej 100 zł. Część tej kwoty pokrywa oczywiście VAT, koszt produktów, energii, czynszu czy innych zobowiązań. Pozostałe pieniądze nie znikają jednak w kasie przedsiębiorcy. Restauracja wypłaca pensje pracownikom, korzysta z usług lokalnej księgowości, zamawia druk menu, naprawę instalacji, obsługę strony internetowej, fotografię, reklamę czy sprzątanie. Być może kupuje pieczywo z lokalnej piekarni, warzywa od regionalnego dostawcy albo korzysta z usług bydgoskiej firmy transportowej. Pracownik restauracji część swojej pensji wydaje później u fryzjera, w kawiarni, sklepie, kinie albo na zajęciach dla dziecka. Właściciel drukarni zatrudnia kolejne osoby, księgowa wynajmuje biuro, firma remontowa kupuje materiały i zamawia reklamę. Pierwsze 100 zł zaczyna krążyć.
Oczywiście nie pozostanie w mieście w całości i nie będzie krążyć bez końca. Współczesna gospodarka jest połączona znacznie szerzej niż granice jednej miejscowości. Produkty pochodzą z innych regionów i państw, przedsiębiorcy korzystają z ogólnopolskich banków, globalnych systemów płatności i zagranicznych technologii. Chodzi jednak o proporcje. Im więcej lokalnych podmiotów uczestniczy w kolejnych etapach tego obiegu, tym większa część wartości ekonomicznej pozostaje na miejscu.
Lokalny sklep też może wysyłać pieniądze poza Bydgoszcz
Podział na „dobry lokalny biznes” i „złą wielką korporację” byłby jednak zbyt prosty. Bydgoski sklep może przecież sprzedawać przede wszystkim produkty importowane, reklamować się na amerykańskiej platformie, korzystać z zagranicznego marketplace’u i przeznaczać znaczną część przychodów na czynsz płacony właścicielowi nieruchomości spoza miasta. Z drugiej strony duża sieć działająca w Bydgoszczy zatrudnia mieszkańców, wynajmuje powierzchnie, korzysta z lokalnych usług i płaci część swoich zobowiązań tutaj. Dlatego local commerce warto rozumieć szerzej niż tylko jako zakupy w małych sklepach. Najważniejsze pytanie brzmi: jak duża część wartości generowanej przez daną transakcję zostaje później w lokalnej gospodarce?
Platformy zmieniły kierunek przepływu pieniędzy
Jeszcze kilkanaście lat temu wiele lokalnych firm funkcjonowało w stosunkowo prostym ekosystemie. Sklep reklamował się w lokalnych mediach, korzystał z miejscowej drukarni, zatrudniał mieszkańców i sprzedawał klientom przychodzącym z najbliższej okolicy. Dzisiaj między klientem a przedsiębiorcą pojawiło się wielu pośredników. Restauracja pozyskuje zamówienie przez aplikację, hotel rezerwację przez globalny portal, sprzedawca internetowy klienta przez marketplace, a firma usługowa kontakt przez wyszukiwarkę lub platformę reklamową. Każdy taki pośrednik rozwiązuje realny problem i daje przedsiębiorcy dostęp do klientów, których być może sam nigdy by nie zdobył. Jednocześnie pobiera prowizję, opłatę abonamentową albo pieniądze za reklamę. Część wartości, która kiedyś pozostawała między lokalną firmą a lokalnym klientem, automatycznie opuszcza więc lokalny obieg.
To nie argument za rezygnacją z platform. Dla wielu przedsiębiorców byłoby to biznesowo nieracjonalne. Pokazuje jednak, dlaczego bezpośrednia relacja między mieszkańcem a miejscową firmą ma również wymiar ekonomiczny.
Najważniejszym zasobem lokalnej gospodarki jest sieć firm
Pojedynczy przedsiębiorca może rozwijać świetny biznes, a mimo to mieć stosunkowo niewielki wpływ na lokalną gospodarkę. Znacznie ciekawsze rzeczy zaczynają dziać się wtedy, gdy lokalne firmy kupują od siebie nawzajem. Restauracja korzysta z bydgoskiej agencji, agencja zamawia meble u lokalnego producenta, producent organizuje wydarzenie w miejscowym hotelu, hotel korzysta z lokalnej firmy technicznej, a firma techniczna zatrudnia mieszkańców. Powstaje gospodarcza sieć zależności. I właśnie dlatego siła lokalnej gospodarki nie musi zależeć wyłącznie od tego, czy w mieście działa kilka dużych przedsiębiorstw. Równie istotna może być gęstość powiązań pomiędzy setkami mniejszych firm. Dobrze funkcjonujący lokalny ekosystem gospodarczy przypomina trochę sieć naczyń połączonych. Każde przedsiębiorstwo jest jednocześnie sprzedawcą i klientem innych firm.
Lokalny biznes finansuje również rzeczy, których nie widać na paragonie
Jest jeszcze jeden element, który trudno zamknąć w prostym rachunku ekonomicznym. Lokalne firmy sponsorują drużyny sportowe, wydarzenia kulturalne, szkoły, fundacje i inicjatywy społeczne. Fundują nagrody w konkursach, wspierają festyny, przekazują produkty na aukcje charytatywne i pomagają organizacjom działającym w swoim otoczeniu. Często nie dlatego, że przeprowadziły skomplikowaną analizę marketingowego zwrotu z inwestycji. Po prostu właściciel zna organizatora, jego dzieci chodzą do tej szkoły, kibicuje lokalnej drużynie albo od lat prowadzi działalność w tej samej dzielnicy. To również element local commerce. Firma osadzona w konkretnym mieście ma naturalnie więcej powodów, aby angażować się właśnie tutaj.
Lokalność nie może być wymówką
Kupowanie lokalnie nie oznacza, że klient powinien akceptować gorszą jakość, wyższą cenę i słabszą obsługę tylko dlatego, że właściciel firmy mieszka kilka ulic dalej. To jeden z najczęstszych błędów w narracji dotyczącej lokalnego biznesu. Konsument nie ma obowiązku ratowania przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo musi konkurować. Lokalność może być dodatkową wartością, ale nie zastąpi dobrego produktu, dostępności, profesjonalnej obsługi czy wygodnych płatności. Jeżeli lokalny sklep zamyka się o 17.00, nie pokazuje asortymentu w internecie i przyjmuje wyłącznie gotówkę, trudno oczekiwać, że klienci zrezygnują dla niego z wygody oferowanej przez największe platformy. Największym wyzwaniem dla local commerce nie jest więc przekonanie klientów, żeby byli bardziej lokalnymi patriotami. Jest nim stworzenie lokalnej oferty równie wygodnej jak oferta globalna.
Bydgoszcz może być rynkiem, a nie tylko miejscem prowadzenia działalności
W dyskusji o rozwoju miasta często pojawiają się inwestorzy, nowe miejsca pracy, duże zakłady produkcyjne i kolejne inwestycje. To oczywiście ważne, ale lokalną gospodarkę tworzą również tysiące znacznie mniejszych decyzji podejmowanych każdego dnia. Gdzie firma zamówi stronę internetową? Kto obsłuży jej księgowość? Gdzie przedsiębiorca zorganizuje spotkanie? Od kogo restauracja kupi produkty? Gdzie mieszkańcy zamówią meble, naprawią samochód, pójdą na obiad albo zrobią zakupy? Każda z tych decyzji jest niewielka. Dopiero ich suma tworzy rynek.
Local commerce nie polega więc na tym, żeby zamknąć pieniądze wewnątrz granic Bydgoszczy. To niemożliwe i nie miałoby ekonomicznego sensu. Chodzi o coś innego: żeby pieniądz wydany w Bydgoszczy miał możliwie dużo okazji, aby zanim opuści miasto, jeszcze kilka razy pracować dla bydgoskiej gospodarki. I być może właśnie w tym znaczeniu najważniejszą marką lokalną nie jest żadna pojedyncza firma. Jest nią całe miasto.
